"چَپ‌دستی" و "چَپ‌دست‌ها"

مروری بر خصوصیّت چپ دستی و برخی مشکلات چپ دستان در جوامع مختلف

 

دکتر بهرام گرامی

bgrami@yahoo.com

بدن انسان آنقدرها که فکر می‌کنیم متقارن نیست. عدم تقارن داخلی که واضح است، قلب در سمت چپ و کبد در سمت راست قرار دارد و تقریباً در هر ده هزار نفر این وضعیّت برعکس است. در ظاهر و از خارج نیز عدم تقارن وجود دارد که چندان محسوس نیست. به چهره دوستانتان خیره شوید، شکل این نیمه صورت با آن نیمه کمی فرق دارد. اگر تصویر یک نیم رخ را با کمک آیینه کامل کنیم و تصویر نیم رخ دیگر را نیز چنین کنیم، دو تصویر کامل با هم مشابه نخواهند بود. غالباً هر کس با یک طرف صورت بیشتر می‌خندد و به هنگام تبسم لب به یک سمت بیشتر حرکت می‌کند.

معمولا یک چشم ما بر چشم دیگرمان غالب است و این همان چشمی است  که با آن در دوربین یا میکرسکپ نگاه می‌کنیم. برای آزمایش، یک دستتان را به جلو دراز کنید. هر دو چشم را باز نگاه دارید و نوک انگشتتان را با نقطه‌ای در چند متری خودتان میزان کنید. حال یک چشم را ببندید و به آن نقطه نگاه کنید، بعد با چشم دیگر نگاه کنید. چشم غالب آن است که آن نقطه و سر انگشت را (مثل دو چشم) در یک امتداد ببیند. بعضی ها "چپ‌پا" هستند و با پای چپشان بهتر کار می‌کنند، با آن پا راه می‌افتند و بهتر لگد می‌زنند. در بازی فوتبال، فوتبال واقعی و ایرانی، مقابله با بازیکن چپ پا تفاوت می‌کند. در رقص‌های دسته‌جمعی هم گاهی پاها با هم نمی‌خوانند و رقص به هم می‌ریزد.

در زبان انگلیسی، چپ دست را left-hander و به عنوان صفت برای شخص left-handed person می‌گویند و آن کسی است که یا از روی عادت یا برای آسانی از دست چپ بیشتر استفاده می‌کند. اصطلاح متداول دیگر برای چپ دست southpaw می‌باشد که از بازی baseball آمده است. از جمله نشانه‌های چپ‌دستی یا راست‌دستی می‌توان بلند کردن دست در کلاس، پرتاب کردن توپ، مسواک زدن، شانه کردن، چکش زدن، آب دادن پای گیاه و دوختن را نام بُرد. دست دادن با دست راست برای همه یکسان است و دلیل اولیه‌اش را چنین گفته‌اند که در هنگام ملاقات و رویارویی هیچیک از دو نفر کارد یا دشنه‌ای در دست (راست) نداشته باشد تا ضربه‌ای بزند. فقط چپ‌دست‌ها می‌توانستند با دست راست دست بدهند و با دست چپ ضربه مؤثر را وارد کنند و از این رو چپ دست را مترادف با شرور و ناجور می‌گفتند.

در قدیم چپ‌دستی را عیب و علّت می‌دانستند. زمانی یک مرد ژاپنی حق داشت زن چپ‌دستش را طلاق بدهد. اسکیموها فکر می‌کردند که چپ دست‌ها جادوگرند. در زبان لاتینی چپ را sinister می‌گویند که به معنی شوم و نحس و بد یُمن است. در زبان فرانسوی برای دو واژه چپ و ناشی یک کلمه gauche بکار می‌رود و در زبان آلمانی کلمه linkisch به معنی چپ‌دست و آدم ناجور است. در همین فارسی خودمان هنوز بسیاری از مردم راست را درست می‌پندارند و چپ را بد و نادرست می‌دانند و اصطلاحاتی مانند چشم چپ بودن، خواب زن چپ بودن، با کسی چپ افتادن و ... نمونه هایی از این طرز تلقی است.

این که آیا چپ‌دستی یا راست‌دستی (handedness) یک صفت یا خصیصه ژنتیکی (ارثی) است یا نه موضوع تحقیقات بسیار بوده است. چپ دستی زمینه ارثی دارد و تا حد زیادی ناشی از فعالیّت بیشتر سمت راست مغز است. در یک بررسی، مشاهده گردید که حدود 5 تا 8 درصد از جنین‌ها در رحِم مادر، طرف چپشان را بیشتر حرکت می‌دادند. در خانواده‌هایی که حتی یک والد (بخصوص مادر) چپ‌دست است، احتمال بروز چپ‌دستی بیشتر است. این که در قرون وسطی طایفه Kerr در اسکاتلند سپر را در دست راست می گرفتند و با دست چپ شمشیر می‌زدند (و البته احتمال زخم خوردن به قلبشان بیشتر بود)، می‌تواند تأییدی بر روند به اصطلاح "خونی بودن" خصیصه چپ‌دستی باشد. این طایفه راه‌پلّه‌های قلعه‌هاشان را هم بر خلاف جهت عقربه‌های ساعت ساخته بودند تا شمشیر زنی با دست چپ و سرنگونی دشمن برایشان سهل‌تر باشد.

 

با این حال، چپ‌دستی به طور کامل ارثی یا ژنتیکی نیست، بلکه عوامل محیطی رشد و نمو و حتی شرائط اجتماعی و فرهنگی نیز در آن دخالت دارد. کسانی که با دست راست کار می‌کنند معلوم نیست که از بدو تولد راست‌دست بوده‌اند یا بعداً و به اقتضای شرائط و عوامل محیطی راست‌دست شده‌اند. تشخیص چپ‌دستی و راست‌دستی در افراد و این که کسی واقعا چپ‌دست یا راست‌دست است چندان آسان نیست و نمی‌توان این دو گروه را با اطمینان از هم جدا نمود و به همین دلیل برآورد نسبت این دو گروه در جامعه مشکل است. گفته می‌شود حدود 10 تا 15 درصد از مردم چپ‌دست هستند. درصد بسیار کوچکی هم هستند که چپ و راست برایشان فرقی نمی‌کند. امروزه در جوامع متمدن پذیرفته‌اند که چپ‌دستی مطلقاً عیب نیست و نباید بچه را مجبور کرد تا با دست راست بنویسد. ضمناً این هم هنوز به تحقیق معلوم نیست که آیا حیوانات و دیگر پستانداران نیز ترجیح و گرایشی نسبت به یک سَمت از بدن خود دارند یا نه؟

گاهی چپ‌دست‌ها جنبه یک اقلیّت را پیدا می‌کنند، یعنی در عمل با آن‌ها اینگونه برخورد می‌شود و نوعی تبعیض پیش می‌آید. وسایل مختلف را علی‌القاعده برای راست‌دست‌ها می‌سازند، از وسائل آشپزخانه و قیچی و قلم خودنویس گرفته تا mug قهوه‌خوری که بر رویش عکس یا نوشته داشته باشد. صفحه اعداد روی keyboard هم در سمت راست است. دست دادن و سلام نظامی و دست سوگند بر انجیل نهادن و صلیب کشیدن بر روی سینه همه باید با دست راست باشد، و چه ناخوشایند است برای ارباب کلیسا که بچه‌ای با دست چپ روی سینه صلیب بکِشد. در هر حال، چپ‌دست‌ها خیلی خوب خودشان را با دنیایی که برای راست‌دست‌ها ساخته و پرداخته شده تطبیق داده‌اند. معلوم نیست که راست‌دست‌ها می‌‌توانستند به این خوبی خودشان را با دنیایی متفاوت تطبیق دهند.

نخستین بار در سال 1976 سازمان جهانی چپ دستان روز 13 آگوست برابر با 22 مرداد را روز جهانی چپ‌دست‌ها اعلام نمود و طی سی سال گذشته از این روز برای بالا بردن سطح آگاهی عموم نسبت به موضوع چپ‌دستی در جهان استفاده شده است، جهانی که راست‌دست‌ها در آن اکثریت چشمگیری دارند. چپ‌دست‌ها باشگاه‌ها و فروشگاه‌ها و حتی سایت‌های خاص خودشان را در اینترنت دارند.

در یک بررسی که باشگاه چپ‌دستان انگلیس بر روی 45000 عضو چپ‌دست خود انجام داد، نکات جالبی مشاهده گردید. معلوم شد که در روبوسی کردن انتخاب گونه اول برای بوسیدن بین چپ دست‌ها و راست‌دست‌ها فرق دارد و همین امر سبب تصادم بینی‌ها می‌شود! در مهمانی‌ها هم برخی چپ‌دست‌ها کارد وچنگال را به ترتیب دیگری در دست می‌گیرند و یا اشتباهاً از لیوان پهلو دستیشان می‌خورند. در برخی جوامع، غذا خوردن با دست چپ ناپسند و مذموم است شاید از این نظر که از دست چپ برای تطهیر و شستشو استفاده می‌شود. چپ‌دست‌ها در سینما و تآتر هم بیشتر دوست دارند در سمت چپ بنشینند. لباس هایشان را هم از طرف دیگر بر سر جالباسی می‌زنند و رو به سمت دیگر آویزان می‌کنند. گاهی گذاشتن پرونده در کابینت و کتاب در قفسه هم جهت دیگری دارد. بستن بند کفش و گره کراوات و بسیاری چیزهای دیگر هم فرق می‌کند. راست‌دست‌ها در بازی پوکر ورق را به راحتی از سمت چپ یعنی در جهت عقربه‌های ساعت می‌دهند ولی برای ورق دهنده چپ‌دست این کار چندان آسان نیست. به علاوه، بسیاری از بازیکنان، ورق دهنده‌ی چپ‌دست را بد شانس و بد دست می‌دانند و از این رو بعضی کازینو ها ورق‌دهنده چپ‌دست استخدام نمی‌کنند. جهت باز کردن و خواندن ورق‌ها یا در اصطلاح حرفه‌ای‌ها "سابیدن" ورق‌ها هم برای چپ دست‌ها فرق می‌کند و از این رو ورق‌هایی ساخته‌اند که به جای دو گوش هر چهار گوش آن نشانه دارد.

در مورد همبستگی بین چپ‌دستی و خصوصیات دیگر مطالعات زیادی شده و بسیار گفته و نوشته‌اند، ولی در یک مورد نتیجه آن روشن است و آن این که در میان کودکان 5 تا 15 ساله بین چپ‌دستی و "شب‌ادراری" طبیعی (Primary Nocturnal Enuresis = PNE) همبستگی آماری مثبت وجود دارد و صد البته که هیچگاه یک همبستگی بطور کامل و در تمام موارد صادق نیست. عارضه PNE را از آن جهت طبیعی می‌نامند که نقص فیزیولوژیکی مانند کوچکی مثانه یا عدم تعادل هورمونی و بیماری‌های عفونی یا روانی عامل آن نیست. چپ‌دستی و "شب‌ادراری" هر دو روند ارثی دارند و در پسر بچه‌ها بیش از دختر بچه‌ها است. وجود هورمون مردانه تستسترون در مقادیر زیاد فعالیُت بخش راست مغز و لذا فعالیّت سمت چپ بدن را بیشتر می‌کند و این یکی از دلائل بیشتر بودن چپ‌دستی در جنس مذکُر است.

تنی چند از هنرمندان طراز اول جهان که دستی معجزه‌گر داشته‌اند، از جمله میکل آنژ، لئونارد داوینچی، رامبران و پیکاسو چپ‌دست بوده‌اند. باخ، بتهوون، انیشتن، چارلی چاپلین و فرد آستر و بسیاری دیگر نیز چنین بوده‌اند. از شش پرزیدنت اخیر آمریکا چهارتاشان: فورد، ریگان، بوش (پدر) و کلینتون چپ‌دست بوده‌اند و هستند. می‌گویند چپ‌دست‌ها با هوش‌ترند ولی هنوز شواهد علمی کافی برای آن وجود ندارد. نشریه فاینانشیال تایمز گزارشی داده که تعداد مدیران چپ‌دست در شرکت‌های اینترنتی تقریباً دو برابر شرکت‌های غیر اینترنتی یا سنتی است. راستی - Bill Gates - آقای کامپیوتر هم همینطور ...

دوست چپ‌دستم می‌گفت در مدرسه ما تمام صندلی‌ها را برای نوشتن با دست راست ساخته بودند و وقتی موقع امتحان می‌شد من مجبور بودم روی همان صندلی‌ها ولی با 90 درجه تغییر جهت به سمت راست بنشینم تا صفحه زیردستم در سمت چپ قرار بگیرد. البته در این وضعیّت می‌توانستم دید بهتری نسبت به ورقه‌های اطرافیانم داشته باشم! همین دوست می‌گفت وقتی شانزده ساله بودم برای اولین بار با ترس و لرز دست دختر همسایه را گرفتم، با نومیدی گفت: "اِه! تو چپ دستی؟"

سلام

چند وقت پیش یه پست داشتم که توش نوشته بودم

معمولا در یک جمعی که هم چپ دست هست و هم راست دست

بین دوتا چپ دست ناخداگاه یک رابطه NLP بوجود میاد

 

از این پست گذشت تا اینکه توی یکی از سریال های تلوزیون

یکی از بازیگرا رو دیدم برای یه آن یه حسی نسبت بهش پیدا کردم

یه چند سری به خودم گفتم بچه خجالت بکش  چشاتو درویش کن

ولی نه ...

حتی سریالو دانلود کردم

ولی بازهم چیزی نبود که قانعم کنه این حس از کجا اومده

تا امشب فهمیدم که بله

ایشون چپ دستن

(سریال یک مشت پر عقاب ـ بازیگر نقش مهشید - ساره بیات)

                      

وقتی وارد یه جمع می شی ، ناخود آگاه قیافه یه عدشون یا حتی یک نفرشون
چشمتو می گیره .
حالا کاری نداریم به فلسفه اون
یا که از نظر زیبایی...
ولی چیزی که دقت منو جلب کرد این بود که تقریبا تمام اونایی که من دیدم
چپ دست بودن
نمی دونم چرا . اگه می دونین ما رو بی اطلاع نذارین.

                                                                                       

من خودم یکی از بچه های چپ دست هستم و تا به حال نه تنها مشکلی با این قضیه نداشتم بلکه خیلی هم از چپ دستیم استفاده کردم:

                                                                                           

با توجه به موقعيت ايران (از لحاظ) فرهنگي و نيز افزون شدن افرادچپ دست با توجه به مواردي كه در ذيل اعلام مي‌شود مي‌توان افراد جامعه را بخصوص افراد جامعه ايران را مي‌توان به دو دسته كلي تقسيم بندي كرد كه آن از قرار زير مي‌باشد:

   الف) افراد راست دست.  

   ب) افراد چپ دست .

افراد راست دست كه معرف حظورتان است و نيازي به توضيحي راجع به آن نيست (زيرا بزرگان ديگري در اين باره تحقيق كرده و ارائه دادند)

افراد چپ دست كه جامعه آماري ‌آن نسبت به افراد راست دست از تراكم كمتري برخوردار است را مورد مطالعه قرار دادم و باتوجه به مطالعاتم به نتايج فوق دست يافتم كه از قرار زير است:

۱.فردي كنجكاو و فعال. 

۲.دوست داشتن رنگ زرد.

۳.ديدن مسائل از ابعاد مختلف.

۴.داشتن خال گردن.

۵.به ارث بردن بيشتر صفات از مادر.

۶.بر روي راست خوابيدن.

۷.داراي فشارخون و دماي بدن كمتر.

۸.چپ دست بودن يك غريضه است.

۹.بيشتر سعي در تغيير خود دارند تا تغيير در محيط.

۱۰. معمولاً ريشه‌اي از خلافي در وجودشان است. نه به قول دوست یکی از دوستام : هم تو عرفان می تونن به بالا ها برسن...

                      هم تو تجارت می تونن خوب کاسبی راه بندازن.

۱۱. از آن چيزهايي عذاب مي‌بينند كه قبلاً آنها را مي‌دانستند.

۱۲. آينه وار نويسي (وارون نويسي)

    يعني نوشته مثل اين است كه جلو آينه گذاشته شده و از روي آينه به آن نگاه مي‌كنيد.

 

این هم یه داستان چپ دستی ،با دست خط یه چپ دست ( بعد میگن چپ دست ها خوش خطن)

     

You're in great company

Albrecht Durer, M.C. Escher, Hans Holbein, Paul Klee, Michelangelo, LeRoy Neiman, Pablo Picasso, Raphael, Leonardo da Vinci, James Baldwin, Lewis Carroll, Jean Genet, Mark Twain, H.G. Wells, [NameFirstTo]

منبع:http://www.imgag.com/product/full/ap/3034888/

۱. به دليل چپ دست بودن به محيط اطراف خود توجه كرده به دور از اطرافيان خود نباشند.

اين توجه معمولاّ در مواردي چون: نگاه كردن فيلم خود همراه اطرافيان و يا در سرميز غذا و…   دلیلی دیگر که مهمتر از دلیل اول است :

اصولا تمامی کارهایی را که ما در بزرگسالی انجام می دهیم حاصل یاد گرفتن ما در دوران کودکی (و یا حتی دیدن آن کار در دوران نوزادی)است. مثلا همین صحبت کردن ما حاصل شنیده های ما در دوران نوزادی و یا کودکی است. ننوشتن ما یک تقلید از معلم یا پدر و مادر ما است تا چه رسد به یاد گرفتن حرفه هایی از جمله باز کردن پیچ و... ما (چپ دست ها) زمانی که می بینیم مربی ما برای آموزش چک مارک (علامت تیک) امتداد قلم را به سمت خودش می کشد، در حالی که اگر ما (فرد چپ دست) بخواهد این کار را انجام دهد همان موردی پیش خواهد آمد که در 12 نوشتم. در نتیجه ذهن او دائم باید فعال باشد تا بتواند کارها را به عرف جامعه راست دست ها انجام دهد.  

   ۲. رنگ زرد بهتر در چشم مي‌آيد (به دليل رابطه فركانس خاص اين رنگ با فركانس عدسي چشم) و پيوست با مورد فوق

   ۳. به دليل داشتن ذهن فعال و يك مرورگر ذهني فعال.

   ۴. يك نظريه است.

   ۵. پي بردن به اين امر را با دستور العمل زير تشخيص داد: “در جلوي آينه بايست به ابروهاي خود نگاه كن اگر ابروي چپ كمي باريكتر بود ، جواب مثبت است.

   ۶. قلب انسان در طرف چپ او است و اصولاّ انسان راحت‌تر است كه بر روي راست بخوابد ولي انسان‌هاي راست دست به دليل خستگي كه بر روي كتف راستشان است حاضر نيستند كه ديگر هنگام استراحت فشاري بر روي آن باشد به همين دليل انسان‌هاي راست دست بر روي چپ مي‌خوابند كه اين امر باعث مي‌شود بر روي قلبشان فشار آيد. ولي انسان‌هاي چپ دست از همان ابتدا برروي راست مي‌خوابند كه اين امر بر روي آرامش آنها تاثير بسياري دارد.

   ۷. كلاّ خنده فشار خون را پايين مي‌آورد.

   ۸. در زمان قديم به دليل خرافات و عقايد باطل بچه‌ها را از نوشتن با دست چپ منع مي‌كردن و چپ دست‌ها مجبور بودند كه با دست راست بنويسند تا وقتيكه سنشان بالا رفت و بدون زور و اجبار شروع به نوشتن با دست چپ كردند متوجه شدند كه به سادگي و بدون هيچگونه تمرين قبلي به همان خوبي كه با دست راست مي‌نويسند مي‌توانند با دست چپ نيز بنويسند كه البته مصداق اينگونه افراد نيز وجود دارد.

     البته اين امر نيز دليل علمي نيز دارد( به علت اينكه حالت ابر مغزي باقي مانده و درواقع آن حالت اصلي ابر بودن در نيمكره راست بوده و با تمرين نيمكره چپ را به حالت ابر نزديك كرده‌ايد.)

   ۹. زيرا در اقليت نسبت به راست دست‌ها هستند.

   ۱۰.به دلیل کنجکاوی بیش از حد (تقریبا مثل پیش فعالی) دوستم می گفت به دلیل طالعمونه.

   ۱۱.يكي از دلائل آن مي‌تواند اين باشد كه بزرگتر از شخصيتشان زندگي مي‌كنند.

   ۱۲.يكي از دلائل آن مي‌تواند اين باشد كه در دوران ابتدايي براي شروع نوشتن معلم همانطوري كه شروع به نوشتن كرده فرد چپ دست نيز با همان شيوه شروع به نوشتن كرده است.

   قطعاً در ابتدايي دچار چنين مشكل شده‌ايد كه مثلاً براي تمرين حرف « ر » آن را از سمت چپ شروع كرده‌ايد. 

مثال ديگر كه در اين باره مي‌توان ذكر كرد آن است كه پيچي راكه فرد راست دست به طرف خارج از مچ مي‌چرخاند تا بسته شود ، فرد چپ دست به طرف خارج مچ بايد بچرخاند تا پيچ بسته شود كه اين امر خود نيز باعث فعال ماندن ذهن فرد چپ دست مي‌شود